Αρχική Ειδικά Θέματα Όροι και προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείου στην Ελλάδα

Όροι και προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείου στην Ελλάδα

Νομοθετικό πλαίσιο

Στην Ελλάδα η ίδρυση και λειτουργία φαρμακείου διέπεται κυρίως από τις  διατάξεις  των Ν. 5607/1932,  Ν. 1963/1991 και Ν.328/1976. Σχετικές είναι και οι διατάξεις του πρόσφατου Ν. 3918/2011 (άρθρο 36).

Χαρακτηριστικό της νομοθεσίας  που αφορά τη λειτουργία των φαρμακείων και την άσκηση του επαγγέλματος του φαρμακοποιού στην Ελλάδα είναι η μη κωδικοποιημένη τους μορφή, καθώς διάφορες σχετικές διατάξεις είναι εγκατεσπαρμένες σε διαφορετικά νομοθετήματα σε βάθος χρόνου.

Άδεια ίδρυσης φαρμακείου

Η άδεια ίδρυσης φαρμακείου χορηγείται , μετά από γνώμη του οικείου Φαρμακευτικού Συλλόγου, με απόφαση του αρμόδιου Νομάρχη.

Για την απόκτηση της άνω άδειας  ο αιτών πρέπει να πληροί συγκεκριμένες προϋποθέσεις , όπως  ορίζονται στο άρθρο 1 παρ. 2 Ν.1963/1991 :

α) ελληνική ιθαγένεια ή υπηκοότητα ενός των Κρατών Μελών της Ε.Ο.Κ,

β) πτυχίο φαρμακευτικής σχολής και άδεια ασκήσεως της φαρμακευτικής στην Ελλάδα,

γ) εκπλήρωση στρατιωτικών υποχρεώσεων ή νόμιμη απαλλαγή από αυτές,

δ) μη αμετάκλητη καταδίκη σε οποιαδήποτε ποινή για κλοπή, υπεξαίρεση, απάτη, εκβίαση, πλαστογραφία, εγκλήματα κατά των ηθών, συκοφαντική δυσφήμιση για πράξεις που έχουν σχέση με την άσκηση του φαρμακευτικού επαγγέλματος, κιβδηλεία, παραχάραξη, και άλλα εγκλήματα.

Σύμφωνα με το άρθρο 8 Ν.5607/1932  στον ίδιο φαρμακοποιό δεν δίνεται άδεια να  ιδρύσει ή να διευθύνει πλέον του ενός φαρμακείου.

Άδεια λειτουργίας φαρμακείου

Για τη χορήγηση της κατά το άρθρο 9 του Ν. 5607/1932  άδειας λειτουργίας φαρμακείου, πρέπει να υποβληθούν από τον αιτούντα, μαζί με τη σχετική αίτηση για επιθεώρηση του καταστήματος όπου θα λειτουργήσει το φαρμακείο, τα εξής δικαιολογητικά:

α) Βεβαίωση της αρμόδιας πολεοδομικής αρχής, ότι το κατάστημα όπου θα λειτουργήσει το φαρμακείο δεν είναι αυθαίρετο και δεν περιλαμβάνει αυθαίρετες κατασκευές ή προσθήκες.

β) Αντίγραφο συμφωνητικού μισθώσεως από τον αιτούντα φαρμακοποιό του καταστήματος, όπου θα λειτουργήσει το φαρμακείο, ή πρόσφατο πιστοποιητικό ιδιοκτησίας από το αρμόδιο υποθηκοφυλακείο.

γ) Σχέδιο κατόψεως του καταστήματος, στο οποίο να φαίνονται οι καθαρές διαστάσεις του.

δ) Απόσπασμα ρυμοτομικού σχεδίου της περιοχής σε κλίμακα 1:200, στο οποίο θα σημειώνονται τα φαρμακεία που βρίσκονται σε απόσταση μέχρι (100) μέτρων από το υπό λειτουργία φαρμακείο.

ε) Βεβαίωση της αρμόδιας πυροσβεστικής υπηρεσίας ότι το κατάστημα διαθέτει σύστημα πυρασφάλειας ή επαρκή πυροσβεστικά μέσα.

Τα δικαιολογητικά με στοιχεία γ` και δ` πρέπει να συνοδεύονται από υπεύθυνη δήλωση του άρθρου 8 του ν. 1599/1986 (ΦΕΚ 65 Α`) του μηχανικού που τα συνέταξε για την ακρίβεια αυτών.

Πολεοδομικές-κτιριακές προϋποθέσεις κατ’  άρθρο 4 Ν.1963/1991:

Το φαρμακείο πρέπει να είναι ανεξάρτητο κατάστημα, να διαθέτει επαρκή φυσικό και τεχνητό φωτισμό, αερισμό, αποχέτευση, κλιματισμό και να είναι γενικά σύμφωνο προς τις διατάξεις του Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού (Γ.Ο.Κ.).

Το κατάστημα του φαρμακείου, που δύναται να είναι και πολυώροφο, χωρίζεται στα εξής τμήματα:

α) Το φαρμακοπωλείο, λειτουργεί στο ισόγειο του καταστήματος, είναι χώρος κυρίας χρήσεως και το ελάχιστο καθαρό εμβαδόν του πρέπει να είναι 30 τ.μ., όταν στο κατάστημα συστεγάζονται και λειτουργούν από ένα (1) μέχρι και τρία (3) φαρμακεία. Για κάθε επιπλέον φαρμακείο, που συστεγάζεται στο κατάστημα, το εμβαδόν του φαρμακοπωλείου προσαυξάνεται κατά 5 τ.μ.

Το φαρμακοπωλείο είναι ο χώρος εξυπηρέτησης του κοινού, στο οποίο φυλάσσονται τα φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα μέσα σε ράφια και συρτάρια.

Στο φαρμακοπωλείο δύναται να λειτουργούν σε ξεχωριστές προθήκες ή σε άλλους χώρους του καταστήματος του φαρμακείου, εκτός του φαρμακευτικού εργαστηρίου, τμήματα με τα επιτρεπόμενα να πωλούνται στο φαρμακείο είδη.

β) Το φαρμακοτεχνικό εργαστήριο, που το ελάχιστο εμβαδόν του πρέπει να είναι 10 τ.μ. και να αποτελεί ανεξάρτητο χώρο κύριας χρήσεως από λείες επιφάνειες, καλώς φωτιζόμενο, στο οποίο παρασκευάζονται τα φοροτεχνικά σκευάσματα.

γ) Την αποθήκη, στην οποία φυλάσσονται όλα τα προϊόντα που νομίμως διαθέτει το φαρμακείο και που πρέπει να είναι εμβαδού τουλάχιστον 5 τ.μ.

δ) Την τουαλέτα, που πρέπει να είναι κατασκευασμένη σύμφωνα με τις διατάξεις του ισχύοντος υγειονομικού κανονισμού.

Το φαρμακοτεχνικό εργαστήριο δύναται να είναι και στο ανώγειο (εξώστη), με την προϋπόθεση όμως να αποτελεί ενιαίο κτίσμα με το ισόγειο φαρμακοπωλείο, με το οποίο θα επικοινωνεί με ευρεία κλίμακα, η δε αποθήκη και η τουαλέτα δύνανται να είναι και στο υπόγειο του καταστήματος  και, σε περίπτωση πολυωρόφου καταστήματος, σε κάποιο από τους ορόφους του.

Το  φαρμακευτικό  εργαστήριο  δύναται να στεγάζεται και στο υπόγειο  του φαρμακείου, με την προϋπόθεση ότι έχει εμβαδό τουλάχιστον 10 τ.μ.,  αποτελεί μ` αυτό ενιαίο κτίσμα και  επικοινωνεί  μαζί  του  με  ευρεία   εσωτερική κλίμακα.

Το κατάστημα του φαρμακείου πρέπει να διαθέτει σύστημα ή επαρκή μέσα πυρασφάλειας και να προστατεύεται με ρολά ασφαλείας. Επίσης στην πρόσοψη αυτού πρέπει να υπάρχει θυρίδα ανάρτησης πινάκων εφημερευόντων και διανυκτερευόντων φαρμακείων, με επαρκή φωτισμό και ειδική θυρίδα ασφαλείας εξυπηρετήσεως του κοινού κατά τις διημερεύσεις και διανυκτερεύσεις.

Αποστάσεις φαρμακείων κατ’  άρθρο 7 Ν.328/1976, όπως τροποποιήθηκε δια των Ν. 3457/2006 και Ν.3730/2008 και ισχύει .

Τα ιδρυόμενα στο εξής φαρμακεία πρέπει να απέχουν μεταξύ τους και από τα ήδη λειτουργούντα, συστεγασμένα ή μη, σε δήμους και δημοτικά ή κοινοτικά διαμερίσματα, που αναφέρονται αποκλειστικά στις διατάξεις του άρθρου 1 του ν. 2539/1997 (ΦΕΚ 244 Α):

α. Εκατό μέτρα τουλάχιστον, σε δήμους και δημοτικά ή κοινοτικά διαμερίσματα με πληθυσμό μέχρι πέντε χιλιάδες (5.000) κατοίκους.

β. Εκατόν ογδόντα μέτρα τουλάχιστον, σε δήμους και δημοτικά ή κοινοτικά διαμερίσματα με πληθυσμό από πέντε χιλιάδες έναν (5.001) μέχρι εκατό χιλιάδες (100.000) κατοίκους.

γ. Διακόσια μέτρα τουλάχιστον, σε δήμους και δημοτικά ή κοινοτικά διαμερίσματα με πληθυσμό από εκατό χιλιάδες έναν (100.001) μέχρι διακόσιες χιλιάδες (200.000) κατοίκους.

δ. Διακόσια πενήντα μέτρα τουλάχιστον, σε δήμους και δημοτικά ή κοινοτικά διαμερίσματα με πληθυσμό άνω των διακοσίων χιλιάδων ενός (200.001) κατοίκων.

Η ως άνω απόσταση μετράται από τα πλησιέστερα άκρα των κύριων προσόψεων των φαρμακείων, οι οποίες πρέπει να ευρίσκονται επί εγκεκριμένης οδού, κατευθείαν νοητή γραμμή επί χάρτου ή τοπογραφικού σχεδιαγράμματος θεωρημένου από την αρμόδια πολεοδομική υπηρεσία.

Τα φαρμακεία που λειτουργούν συνεχώς εντός των ορίων του ίδιου δήμου και δημοτικού ή κοινοτικού διαμερίσματος του άρθρου 1 του ν. 2539/1997, με τον ίδιο φαρμακοποιό, εφόσον μεταφέρονται σε άλλες θέσεις, πρέπει να απέχουν, κατά το χρόνο της μεταφοράς, από τα λειτουργούντα φαρμακεία, συστεγασμένα ή μη: α) τουλάχιστον σαράντα μέτρα, εφόσον συμπλήρωσαν οκτώ χρόνια λειτουργίας και β) τουλάχιστον είκοσι μέτρα, εφόσον συμπλήρωσαν δέκα χρόνια λειτουργίας.

Η ελάχιστη απόσταση φαρμακείου που λειτουργεί ή λειτουργούσε στο ίδιο κατάστημα περισσότερο από δώδεκα (12) χρόνια και μεταφέρεται λόγω τελεσίδικης εξωστικής δικαστικής αποφάσεως για ανοικοδόμηση, ιδιόχρηση ή κατεδάφιση, πρέπει να είναι είκοσι μέτρα από τα λειτουργούντα φαρμακεία.

Περιορισμοί
Πέραν των ανωτέρω προϋποθέσεων, το ίδιο νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει και άλλους  περιορισμούς στην άσκηση του επαγγέλματος του φαρμακοποιού, όπως κυρίως περιορισμούς ηλικιακούς, πληθυσμιακούς, κλπ.

Οι χωροταξικοί και πληθυσμιακοί περιορισμοί στην άσκηση του επαγγέλματος των φαρμακοποιών ανέκαθεν  προκαλούσαν  αντιδράσεις και πιέσεις από όλες τις ενδιαφερόμενες πλευρές (φαρμακοποιούς, φαρμακευτικούς συλλόγους, πολίτες και πολιτεία).

Ο N. 5607/1932 «περί κωδικοποιήσεως και συμπληρώσεως της φαρμακευτικής νομοθεσίας»  καθόριζε τον αριθμό των ιδρυομένων φαρμακείων βάσει πληθυσμιακών κριτηρίων (άρθρο 3), απαιτώντας επιπλέον την τήρηση ελάχιστων αποστάσεων μεταξύ των ιδρυομένων φαρμακείων και μεταξύ αυτών και των ήδη λειτουργούντων (άρθρο 20). Ακολούθησε ο Α.Ν. 751/1937, το άρθρο 2 του οποίου τροποποίησε την πληθυσμιακή αναλογία για την ίδρυση φαρμακείων.

Στη συνέχεια, με τον Α.Ν. 517/1968  καταργήθηκαν τα πληθυσμιακά κριτήρια καθώς και η τήρηση της ελάχιστης απόστασης.

Ακολούθησε ο Ν. 328/1976, ο οποίος δεν έθετε πληθυσμιακά κριτήρια, καθόριζε, ωστόσο, ελάχιστη απόσταση μεταξύ των ιδρυόμενων και των ήδη λειτουργούντων φαρμακείων (άρθρο 7).

Με το άρθρο 2 του Ν. 1963/1991 θεσπίσθηκαν και πάλι πληθυσμιακά κριτήρια για τη χορήγηση άδειας ίδρυσης φαρμακείου, ενώ με το άρθρο 6 του ίδιου νόμου διατηρήθηκε σε ισχύ η προϋπόθεση της τήρησης ελάχιστης απόστασης μεταξύ ήδη λειτουργούντος και μέλλοντος να λειτουργήσει φαρμακείου.

Εξάλλου, με το άρθρο 36 του πρόσφατου Ν. 3918/2011 για τις «διαρθρωτικές αλλαγές στο σύστημα υγείας», όπως αυτό τροποποιήθηκε από το άρθρο 70 του Ν. 3984/2011, τα πληθυσμιακά κριτήρια κατά την ίδρυση φαρμακείου διατηρούνται, με τη διαφορά ότι, αντί για ένα φαρμακείο ανά 1.500 κατοίκους, ορίζεται η ίδρυση ενός φαρμακείου ανά 1.000 κατοίκους.

Νομοθετικές εξελίξεις

Ο πολύ πρόσφατος  3919/2011 για την «αρχή της επαγγελματικής ελευθερίας, κατάργηση αδικαιολόγητων περιορισμών στην πρόσβαση και άσκηση επαγγελμάτων»  επιτάσσει ρητά την κατάργηση των περιορισμών που ανάγονται σε κριτήρια πληθυσμιακά (άρθρο 2 παρ. 2 περίπτ. α΄) και γεωγραφικά, υπό την έννοια της τήρησης ελάχιστης απόστασης μεταξύ των επαγγελματικών εγκαταστάσεων (άρθρο 2 παρ. 2 περίπτ. δ΄).

Ωστόσο, από το πεδίο εφαρμογής του νέου νόμου εξαιρείται ρητώς η επαγγελματική δραστηριότητα των φαρμακοποιών (άρθρο 9 παρ. 2 του Ν. 3919/2011).

Περαιτέρω, στο άρθρο 36 παρ.1 Ν.3918/2011, ορίζεται ότι το επάγγελμα του αδειούχου φαρμακοποιού και η λήψη άδειας ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείου από αδειούχο φαρμακοποιό, όπως προσδιορίζεται στο Ν. 5607/1932  και κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 1 του Ν. 1963/1991, δεν υπόκεινται σε κανένα περιορισμό, πλην των σχετικών με τα πληθυσμιακά όρια και την προϋπόθεση τήρησης ελαχίστων αποστάσεων, που εξασφαλίζουν τη χωροταξικά ισόρροπη διασπορά των φαρμακείων στην επικράτεια. Επίσης, διευκρινίζεται ότι η αίτηση για χορήγηση άδειας ίδρυσης φαρμακείου υποβάλλεται στις αρμόδιες υπηρεσίες των περιφερειακών ενοτήτων, των περιφερειών της χώρας και αφορά συγκεκριμένη εδαφική περιοχή, όπως αυτή καθορίζεται στην παρ. 3 του άρθρου 36 του εν λόγω νόμου και στην αριθ. 45892/2010 απόφαση του Υπουργείου Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης. Η σειρά προτιμήσεως των αιτήσεων χορήγησης αδειών ίδρυσης φαρμακείων καθορίζεται σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις του άρθρου 3 του Ν.1963/1991.

Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι δεν υφίσταται κώλυμα για την υποβολή δεύτερης αίτησης για ίδρυση φαρμακείου από αδειούχο φαρμακοποιό σε άλλη περιφερειακή ενότητα, πλην όμως είναι σαφές, ότι μια μόνο άδεια ίδρυσης θα χορηγηθεί.

Ειδικότερα, προκειμένου να διασφαλιστούν τα οριζόμενα στο άρθρο 8 του Ν.5607/1932, θα πρέπει ο φαρμακοποιός μαζί με τα λοιπά απαιτούμενα δικαιολογητικά να καταθέτει υπεύθυνη δήλωση, με την οποία θα γνωστοποιεί στην αρμόδια για την αδειοδότηση αρχή, την υποβολή τυχόν σχετικής αίτησης σε άλλη (συγκεκριμένη) περιφερειακή ενότητα και την υποχρέωσή του να την αποσύρει, σε περίπτωση που εγκριθεί η άδεια ίδρυσης που αιτείται.

Συμμετοχή φαρμακοποιού με άδεια ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείου σε άλλο φαρμακείο.

Το άρθρο 6 Ν.328/1976 προβλέπει τη σύσταση εταιρείας για την εκμετάλλευση φαρμακείου ή φαρμακαποθήκης. Η εταιρεία αυτή, που πρέπει να περιβληθεί το συμβολαιογραφικό τύπο, μπορεί να είναι αποκλειστικά είτε ομόρρυθμη είτε ετερόρρυθμη.

Σύμφωνα με την άνω διάταξη, η εταιρεία αυτή συστήνεται μόνο μεταξύ φαρμακοποιών και υπό την προϋπόθεση ότι ο αδειούχος φαρμακοποιός του φαρμακείου θα συμμετέχει με ποσοστό τουλάχιστον 50% στο εταιρικό κεφάλαιο, τα κέρδη και τις ζημίες της εταιρείας.  Πλην όμως στην πράξη και σύμφωνα με μια άτυπη, αν και σχεδόν  καθολική ερμηνεία της άνω διάταξης, από τα αρμόδια όργανα της Περιφέρειας, έχει επικρατήσει να απαιτείται το ποσοστό του ομορρύθμου εταίρου και  αδειούχου φαρμακοποιού του φαρμακείου να είναι τουλάχιστον 51%.

Έτσι,  ένας φαρμακοποιός, κάτοχος αδείας ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείου, μπορεί να μετέχει σε ομόρρυθμη  ή και ετερόρρυθμη εταιρεία –φαρμακείο, αλλά μόνο με ποσοστό μέχρι 50% (κατά το άρθρο 6 παρ.1 Ν.328/1976) ή μέχρι 49% (κατά την άτυπη ερμηνεία που αναφέρεται ανωτέρω) και χωρίς να έχει τη διαχείριση του έτερου αυτού φαρμακείου. Δηλαδή η κατά τη φαρμακευτική νομοθεσία διαχείριση του φαρμακείου και η επιστημονική ευθύνη του φαρμακοποιού θα ανήκει στον εταίρο αδειούχο φαρμακοποιό του φαρμακείου.

Εξάλλου, σύμφωνα πάντοτε με την ίδια διάταξη, η συμμετοχή φαρμακοποιού σε μια ακόμη το πολύ από τις παραπάνω εταιρείες και εφ’  όσον η άδεια ίδρυσης και λειτουργίας του φαρμακείου (ή της φαρμακαποθήκης) είναι στο όνομα άλλου φαρμακοποιού δεν απαγορεύεται.

Εξαίρεση από τα παραπάνω εισάγει η διάταξη του άρθρου 6 παρ. 7 του Ν.328/1976, σύμφωνα με την οποία οι παραπάνω περιορισμοί στο πρόσωπο των εταίρων  δεν ισχύουν σε περίπτωση που εταίροι είναι σύζυγοι ή συγγενείς εξ αίματος ή αγχιστείας του αδειούχου φαρμακοποιού μέχρι το β’  βαθμό.

Δηλαδή, ένας φαρμακοποιός, αδειούχος ίδρυσης και λειτουργίας φαρμακείου, μπορεί να συστήσει εταιρεία (Ο.Ε ή Ε.Ε) με μέλη της οικογένειάς του, μη φαρμακοποιούς (π.χ σύζυγο ή τέκνα του).Εννοείται ότι ο φαρμακοποιός,  κάτοχος της αδείας ίδρυσης και λειτουργίας του φαρμακείου, θα πρέπει υποχρεωτικώς να συμμετέχει στην εταιρεία με ποσοστό τουλάχιστον 50% ή 51% κατά τα ανωτέρω εκτιθέμενα.

Η εταιρεία εκμετάλλευσης φαρμακείων

Σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν.1963/1991 (άρθρο 8), με απόφαση του νομάρχη, εφόσον χωροταξικά δεν κωλύεται η εξυπηρέτηση του κοινού, δύναται να επιτραπεί η σύσταση εταιρειών εκμετάλλευσης φαρμακείων που λειτουργούν ως ατομικά, εταιρικά και συστεγαζόμενα.  Η εταιρεία μετά την έκδοση από τον νομάρχη εγκριτικής απόφασης, συνιστάται με συμβολαιογραφικό έγγραφο, στο οποίο  μνημονεύεται ο αριθμός της εγκριτικής απόφασης του νομάρχη. Κυρωμένα δε αντίγραφα αυτού υποβάλλονται, μέσα σ' ένα μήνα από την καταχώρηση στα βιβλία του οικείου πρωτοδικείου, στο Τμήμα ή τη Διεύθυνση Υγιεινής της νομαρχίας και στον φαρμακευτικό σύλλογο, του οποίου είναι μέλη οι μετέχοντες στην εταιρεία φαρμακοποιοί. Σε περίπτωση μη τηρήσεως των ανωτέρω, ανακαλείται η εγκριτική απόφαση του νομάρχη.
Με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται με πρόταση του υπουργού Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, καθορίζονται:

α) Η μορφή της εταιρείας

β) Τα δικαιολογητικά, που θα πρέπει να υποβάλλονται στο Τμήμα ή τη Διεύθυνση Υγιεινής της αρμόδιας νομαρχίας, για την έγκριση της συστάσεως της εταιρείας,
γ) Η διαχείριση, η εκπροσώπηση της εταιρείας, ο διακριτικός εμπορικός τίτλος, που θα τίθεται μετά τη λέξη «φαρμακείο», και το ονοματεπώνυμο του φαρμακοποιού ή των φαρμακοποιών,

δ) Οι όροι και οι προϋποθέσεις λειτουργίας ιδιαίτερων χώρων, εκτός των καταστημάτων των μετεχόντων στην εταιρεία φαρμακείων, για την αποκλειστική εξυπηρέτηση των αναγκών αυτών,

ε) Η έδρα, η χρονική διάρκεια της εταιρείας, που μπορεί να παρατείνεται με την αυτή διαδικασία, καθώς και τα επιτρεπόμενα ποσοστά συμμετοχής στην εταιρεία,

στ) Κάθε αναγκαία λεπτομέρεια για τη σύσταση και λειτουργία των εταιρειών και

ζ) Οι συνέπειες και ο τρόπος εφαρμογής των επιβαλλόμενων διοικητικών, συμβατικών και πειθαρχικών κυρώσεων σε βάρος των φαρμακοποιών-μετόχων, τα φαρμακεία των οποίων μετέχουν στην Εταιρεία εκμετάλλευσης φαρμακείων.

Ημερομηνία δημοσίευσης: 24/08/2012